смаленшчына

Паповагорская воласць у складзе Старадубскага павета Смаленскага ваяводства ВКЛ

Уладзімір Васькоў

У гістарычных працах, за выключэннем гісторыка-краязнаўчага нарыса У.А. Снытко «Красногорье мое родное», гісторыя Краснай Гары, а дакладней – Паповай Гары (так да 31 кастрычніка 1922 года называўся гэты населены пункт) і Паповагорскай воласці закранаецца толькі фрагментарна, а час знаходжання воласці ў ХVII стагоддзі ў складзе Старадубскага павета Смаленскага ваяводства ВКЛ увогуле практычна не асветлены. Таму гэты невялікі артыкул мусіць, хаця б часткова, ліквідаваць гэты прабел.

Красная Гара – гарадскі пасёлак, адміністрацыйны цэнтр Краснагорскага раёну і Краснагорскага гарадскога пасялення Бранскай вобласці РФ. Знаходзіцца на рацэ Бесядзь, за 202 км на захад ад Бранску, за 15 км ад мяжы з Гомельскай вобласцю Беларусі. Насельніцтва 5,8 тыс. жыхароў (2012 г.).

Читать далее

Белорусские уезды Смоленской губернии. Этнографический очерк М. Круковского (из поездки 1898 г.)

Круковский М.

Четыре уезда Смоленской губернии: Смоленский, Краснинский, Ельнинский и Рославльский заселены исключительно белоруссами. Эти уезды расположены в юго-западной и западной части губернии и примыкают: с запада к Могилевской, с юга к Черниговской губ. Они составляют естественное продолжение Белорусского края, который ими и заканчивается, потому что северные уезды: Поречский, Духовщинский, Дорогобужский и северные уезды Калужской губернии – уже чисто великорусские. Но, несмотря на такое близкое соседство, несмотря на то, что весь этот угол перерезан пополам железной дорогой, население не утратило своих этнографический особенностей, и достаточно углубиться на расстояние 20 – 30 верст от великорусской границы, чтобы настичь совершенно нетронутые места, патриархальные нравы. По наружнему виду это тоже белорусы. Тот же красивый рост немного выше среднего, та же сухощавость, те же небольшие голубые глаза и светлые волосы. Вокруг рта лежит мягкая складка, так резко отличающаяся от грубой лисьей складки рта великороса и хитрой складки малороса. Если правильно распространенное здесь мнение, что смоленский белорус, это – «польская кость, окрепшая русским мясом», то надо сознаться, что это соединение дало здесь очень симпатичный вид. Смоленский белорус очень добродушен, мягок, приветлив. Если великорос некоторых медвежьих углов по отношению к незнакомому пришлому человеку, поучающему его жизни, говорит, что «надо бить его поленом», а хохол без дальних околичностей тащит его в кутузку, – там разберут, – то белорусы несравненно доверчивые и культурные. Объясняется это более близким воздействием запада, сравнительным [обилием] путей сообщения и тем, что Смоленская губерния – земская губерния. Благодаря двум настоящим обстоятельствам, смоленские белорусы значительно отличаются своей культурностью от белорусов Витебской, Могилевской и Минской губерний, в которых пути сообщения очень плохи, и которые не знали земской организации.

Таким образом, и самый Смоленск – город скорее белорусский: в толпе горожан всегда отличишь великоросса, хотя общая физиономия города и жителей более европейская, нежели в каком другом из наших губернских городов. Это единственный белорусский город, в котором сравнительно высока культурность, так сильно развиты общественная и просветительная [струнки], и наряду с этим так прочны этнографическия особенности.

Читать далее

Тело и душа

Юрий Шорин

Белорусское и великорусское население Смоленской губернии заметно отличались друг от друга не только по своему языку, но и по физическому облику. Известный исследователь Смоленского края Я.А. Соловьев, в своей блестящей книге «Сельскохозяйственная статистика Смоленской губернии» (1855 г.) дает сравнительную характеристику двух разновидностей смоленского народа: «Рослость, крепость сил, здоровый вид, живость в движениях, более красивый тип мужчин и женщин – признаки великорусского населения в восточных уездах. Напротив, в западных крестьяне отличаются малым ростом, что составляет немаловажное затруднение при рекрутских наборах. Наружный вид их – апатический, нередко болезненный, движения вялы, во всем видны неуклюжество и неловкость».

Читать далее

Две Руси

Юрий Шорин

В глубокой древности смоленские и белорусские земли населяли племена кривичей. По устоявшейся традиции мы считаем их славянами. Однако по современным научным представлениям, кривичи не чистые славяне, а смесь славянского и балтийского населения. Балты, к которым в Средневековье относились ятвяги, пруссы, литовцы и латгалы, уже с первых веков нашей эры населяли территорию Смоленщины и Белоруссии. С VIII века на эти же земли стало проникать славянское население. Тогда и началось постепенное взаимовлияние двух разных народов, двух культур. Причем пришлых на наши земли славян ученые склонны относить к северо-западной диалектной группе, близкой к полякам. В то время как ильменские словени, поляне и ряд других племен относятся к восточным славянам. Кривичи были носителями более древней культуры, чем соседние славянские племена. Их прямой наследницей стала белорусская нация.

Читать далее

Рускі мастак, улюбёны ў Беларусь

Фаіна Ваданосава (Мінск)

Нямногія ведаюць мастака Дзмітрыя Мікалаевіча Полазава. Яго творчасць, яго імя і жыццё незаслужана забытыя і на вялікі жаль не занесены ў скарбніцу гісторыі нацыянальнага мастацтва і культуры. А між тым рускі мастак-жывапісец, мастак-настаўнік жыў і працаваў у Мінску каля 10 гадоў з 1914 да сярэдзіны 20-х гг., выкладаў у розных навучальных установах, дапамагаў у падрыхтоўцы першых нацыянальных мастацкіх выстаў, у якіх ўдзельнічаў сам. І яшчэ адна немалаважная дэталь яго жыцця — мастак першым і найбольш удала ўвасобіў вобраз народнага паэта Беларусі Янкі Купалы ў жывапісе ў 1921 г. Ён сябраваў з Іванам Дамінікавічам, жыў з ім па суседству па вуліцы Садова-Узбярэжнай.

У канцы 60-х гг. у Дзяржаўны Літаратурны музей Янкі Купалы была перададзена значная калекцыя жывапісных і графічных работ, а таксама фотаздымкі рускага мастака Дзмітрыя Мікалаевіча Полазава. У гэты час музей ужо меў тры яго палотны: два партрэты паэта зберагаліся ў фондах, а трэці — экспанаваўся ў адным з залаў музея. Таксама ў архіве музея захавалася перапіска першага дырэктара музея, жонкі Янкі Купалы, Уладзіславы Францаўны Луцэвіч з Дзмітрыем Полазавым у 50-я гг. Разам з перададзенымі работамі матэрыялы склалі надзвычай каштоўную калекцыю творцы, чалавека, лёс якога быў звязаны з Мінскам, для якога беларуская зямля на пэўны час стала роднай, і перад навукоўцамі музея адчынілася яшчэ адна старонка з культурнага жыцця Беларусі, адна са старонак з жыцця Купалы.

Читать далее

Генэза беларускага руху на Смаленшчыне

Фарыд Беррашэд

Палітычнае адасабленне Смаленска пачалося ў ХІ ст., калі ў 1120-я г. тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з Расціславам Мсціславічам. Не гледзячы на вылучэнне Смаленскай зямлі ў асобную дзяржаву-княства, дасягнуўшага пры Расціславе Мсціславічу (1125—59 гг.) найбольшых памераў, этнакультурная сувязь смаленцаў і насельнікаў суседніх княстваў не перарывалася.

У канцы IX—X стст. славянізвавная балцкая супольнасць Krievа, сярод якой засяляліся славяне-каланісты, стала называцца “крывічамі”. Балта-славянскі арэал крывічоў ахопліваў не толькі Смаленскую, але і суседнюю Полацкую зямлю[1].

Читать далее

Беларуская Смаленшчына. Запісы ТАБГ імя В.Ластоўскага. Выпуск 2.

Аргкамітэт Таварыства аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага ў рамках сваёй дзейнасці па папулярызацыі беларускай гісторыі выдаў 2-гі выпуск Запісаў. Дадзены нумар цалкам прысвечаны Беларускай Смаленшчыне.

Беларуская Смаленшчына

Беларуская Смаленшчына

Незалежная Беларусь, як вядома, займае ўсяго крыху болей за палову беларускіх этнічных зямель. На жаль, апынуўшыся ў іншай краіне беларусы забыліся пра сваю сапраўдную гісторыю, забыліся аб тым хто былі іх продкі, а этнічная беларуская культура актыўна была вынішчаная. Для нас, беларусаў незалежнай дзяржавы, вельмі важна вярнуць гістарычную памяць нашым братам, якія воляй лёсу сталі прыналежыць іншай дзяржаве. Першым крокам да вяртання з забыцця вялікага гістарычнага, культурнага, этнічнага і сацыяльнага пласту беларускіх памежных тэрыторый стала гэтая кніга.

Читать далее

Спаткаў яго трагiчны лёс

Уладзімір Ліўшыц

Пiсьменнiк М. Гарэцкi ў кнiзе «Маладняк» за пяць гадоў» (Мн., 1928), аналiзуючы вершы маладога паэта Сяргея Фамiна, пiсаў: «Вершы ў яго – плаўныя, мiлагучныя, у апошнiх вершах – адшлiфаваныя. Вобразнасць – прыгожая i эмацыянальная. У яго вершах выразны ўхiл у навiзну, у мадэрнiзацыю старых класiчных форм».

Читать далее

Старажытны Мсціслаў – сэрца беларускай Смаленшчыны

Алег Трусаў

Крыху старажытнай гісторыі…

Некалі, у XIII-XV стагоддзях, існавалі дзве беларускія дзяржавы. Адна з іх, створаная ў XIII стагоддзі, мела назву Вялікае Княства Літоўскае, а другая называлася Вялікае княства Смаленскае і была населена пераважна беларусамі, нашчадкамі крывічоў. І калі пра ВКЛ шмат напісана ў кожным падручніку па гісторыі Беларусі, то гісторыя Смаленскай дзяржавы, якая самастойна існавала больш чым 300 гадоў і потым увайшла ў склад ВКЛ, нам амаль невядомая. Пасля 1926 года тэрыторыя этнаграфічнай Смаленшчыны, населенай пераважна беларусамі, была падзелена паміж БССР і РСФСР. Гэты падзел з невялікімі зменамі ў 1964 годзе на карысць Беларусі захаваўся да нашых дзён.

Читать далее

Беларускі фэномэн Смаленшчыны

Вячаслаў Ракіцкі, Менск

Удзельнічае гісторык Алег Трусаў

 

На пачатку восені 1739 году жонка небагатага памешчыка, уладальніка вёскі Чыжова Духаўшчынскага ўезду, Дар’я Васілеўна, якая чакала дзіцяці, убачыла незвычайны сон – на яе накацілася сонца. Неўзабаве нарадзіўся сын. Жыць яму было наканавана ўсяго крыху болей за 50 гадоў. Але якога жыцьця! Надпіс на шыкоўным пахавальным катафалку паведамляў:

“…найруплівейшы сын Айчыны, далучальнік да Расейскай імпэрыі: Крыму, Тамані, Кубані, заснавальнік і сатваральнік пераможных флётаў на паўднёвых марах, … заснавальнік і сатваральнік многіх гарадоў, апякун навукаў, мастацтваў і гандлю…” І гэта не было перабольшваньнем. Сапраўды, ён з тых людзей, якія складаюць славу і гонар Расеі, Смаленшчыны. Яго імя – князь Грыгорый Аляксандравіч Пацёмкін-Таўрычаскі.

Читать далее