смаленск

Белорусские уезды Смоленской губернии. Этнографический очерк М. Круковского (из поездки 1898 г.)

Круковский М.

Четыре уезда Смоленской губернии: Смоленский, Краснинский, Ельнинский и Рославльский заселены исключительно белоруссами. Эти уезды расположены в юго-западной и западной части губернии и примыкают: с запада к Могилевской, с юга к Черниговской губ. Они составляют естественное продолжение Белорусского края, который ими и заканчивается, потому что северные уезды: Поречский, Духовщинский, Дорогобужский и северные уезды Калужской губернии – уже чисто великорусские. Но, несмотря на такое близкое соседство, несмотря на то, что весь этот угол перерезан пополам железной дорогой, население не утратило своих этнографический особенностей, и достаточно углубиться на расстояние 20 – 30 верст от великорусской границы, чтобы настичь совершенно нетронутые места, патриархальные нравы. По наружнему виду это тоже белорусы. Тот же красивый рост немного выше среднего, та же сухощавость, те же небольшие голубые глаза и светлые волосы. Вокруг рта лежит мягкая складка, так резко отличающаяся от грубой лисьей складки рта великороса и хитрой складки малороса. Если правильно распространенное здесь мнение, что смоленский белорус, это – «польская кость, окрепшая русским мясом», то надо сознаться, что это соединение дало здесь очень симпатичный вид. Смоленский белорус очень добродушен, мягок, приветлив. Если великорос некоторых медвежьих углов по отношению к незнакомому пришлому человеку, поучающему его жизни, говорит, что «надо бить его поленом», а хохол без дальних околичностей тащит его в кутузку, – там разберут, – то белорусы несравненно доверчивые и культурные. Объясняется это более близким воздействием запада, сравнительным [обилием] путей сообщения и тем, что Смоленская губерния – земская губерния. Благодаря двум настоящим обстоятельствам, смоленские белорусы значительно отличаются своей культурностью от белорусов Витебской, Могилевской и Минской губерний, в которых пути сообщения очень плохи, и которые не знали земской организации.

Таким образом, и самый Смоленск – город скорее белорусский: в толпе горожан всегда отличишь великоросса, хотя общая физиономия города и жителей более европейская, нежели в каком другом из наших губернских городов. Это единственный белорусский город, в котором сравнительно высока культурность, так сильно развиты общественная и просветительная [струнки], и наряду с этим так прочны этнографическия особенности.

Читать далее

Тело и душа

Юрий Шорин

Белорусское и великорусское население Смоленской губернии заметно отличались друг от друга не только по своему языку, но и по физическому облику. Известный исследователь Смоленского края Я.А. Соловьев, в своей блестящей книге «Сельскохозяйственная статистика Смоленской губернии» (1855 г.) дает сравнительную характеристику двух разновидностей смоленского народа: «Рослость, крепость сил, здоровый вид, живость в движениях, более красивый тип мужчин и женщин – признаки великорусского населения в восточных уездах. Напротив, в западных крестьяне отличаются малым ростом, что составляет немаловажное затруднение при рекрутских наборах. Наружный вид их – апатический, нередко болезненный, движения вялы, во всем видны неуклюжество и неловкость».

Читать далее

Две Руси

Юрий Шорин

В глубокой древности смоленские и белорусские земли населяли племена кривичей. По устоявшейся традиции мы считаем их славянами. Однако по современным научным представлениям, кривичи не чистые славяне, а смесь славянского и балтийского населения. Балты, к которым в Средневековье относились ятвяги, пруссы, литовцы и латгалы, уже с первых веков нашей эры населяли территорию Смоленщины и Белоруссии. С VIII века на эти же земли стало проникать славянское население. Тогда и началось постепенное взаимовлияние двух разных народов, двух культур. Причем пришлых на наши земли славян ученые склонны относить к северо-западной диалектной группе, близкой к полякам. В то время как ильменские словени, поляне и ряд других племен относятся к восточным славянам. Кривичи были носителями более древней культуры, чем соседние славянские племена. Их прямой наследницей стала белорусская нация.

Читать далее

Загадкавая магіла на Копцеўцы

Уладзімір Скрабатун

Гэта быў 1997 год. Тады прадставілася магчымасць тыднёвага побыту ў Варшаве. Польская фундацыя сплаціла ўсе кошты, якія з гэтым былі звязаныя, абы аўтар гэтых радкоў мог наведаць бібліятэкі і музеі ды сабраць патрэбныя дакументы для кнігі “Глыбокае на старых паштоўках”. Сярод патэнцыйных аб’ектаў, дзе штосьці магло быць па гэтай тэме, мне прапанавалі наведаць Нацыянальны Музей (Muzeum Narodowy), аддзел іканаграфіі.

Паштовак з відарысамі Глыбокага і Беразвечча там не было. Ніводнай. Затое мне прынеслі некалькі альбомаў фотаздымкаў і малюнкаў даўняга Глыбокака. Папрасіў: “Калі ёсць Беразвечча, прынясіце!”

Читать далее

Іван Макаравіч Хозераў. 125 гадоў з дня нараджэння

Д.І. Будаеў

Іван Макаравіч Хозераў [21.01(2.02). па іншых дадзеных, 24.01 (5.02). 1889, Смаленск - 21.03.1947, Менск)], мастак, даследнік помнікаў старажытнарускага дойлідства, музейны дзеяч.

З сям’і рабочага (бацька І.М., Макар Дзмітрыевіч Хозераў, працаваў бондарам на гарбарні). У 1907 г. І. Хозераў скончыў Смаленскую Аляксандраўскую рэальную вучэльню, у 1908-1910 гг. з’яўляўся слухачом Пецярбургскага псіханеўралагічнага інстытута (праслухаў «вышэйшы агульнаадукацыйны курс»). Працягнуў адукацыю ў Пецярбургскай вучэльні Таварыства заахвочвання майстэрстваў (1910 г.) і ў Варшаўскім Політэхнічным інстытуце (1914-1916 гг.), які праз цяжкае матэрыяльнае становішча сям’і не скончыў. У 1916-1919 гг. навучаўся на Смаленскім аддзяленні Маскоўскага археалагічнага інстытута (па іншых звестках, з 1 верасня 1918 г. – на факультэце гісторыі мастацтваў).

Читать далее

Студэнцкае этнаграфічнае таварыства пабывала на Смаленшчыне

5-23 жніўня 2013 года РМГА “Студэнцкае этнаграфічнае таварыства” правяло чарговую этнаграфічную экспедыцыю. Сёлета месцам даследвання быў абраны Горацкі раён Магілёўскай вобласці. Падчас экспедыцыі ўдзельнікі сабралі багаты песенны матэрыял (каля 500 песень і іх варыянтаў), правялі даследванне мясцовага тэкстылю і іншых рамёстваў. Сабраны матэрыял прадстаўлены ў выглядзе аўдыё- і відэазапісаў, звыш чым 6000 фотаздымкаў, этнаграфічных экспанатаў.

Читать далее

Генэза беларускага руху на Смаленшчыне

Фарыд Беррашэд

Палітычнае адасабленне Смаленска пачалося ў ХІ ст., калі ў 1120-я г. тут усталявалася самастойная дынастыя на чале з Расціславам Мсціславічам. Не гледзячы на вылучэнне Смаленскай зямлі ў асобную дзяржаву-княства, дасягнуўшага пры Расціславе Мсціславічу (1125—59 гг.) найбольшых памераў, этнакультурная сувязь смаленцаў і насельнікаў суседніх княстваў не перарывалася.

У канцы IX—X стст. славянізвавная балцкая супольнасць Krievа, сярод якой засяляліся славяне-каланісты, стала называцца “крывічамі”. Балта-славянскі арэал крывічоў ахопліваў не толькі Смаленскую, але і суседнюю Полацкую зямлю[1].

Читать далее

Ліпскі са Смаленска

Роберт Л. Джэферсан

У час выгнання габрэяў з цэнтральнай Расіі ў Польшчу ў Смаленску, вельмі важным горадзе, жыў гандляр віном Пётр Ліпскі. Ён быў габрэем, і нарадзіўся ў Смаленску, дзе яго бацька і бацька яго бацькі гандлявалі венгерскімі вінамі. Многія гады працы і надзвычайнай ашчаднасці далі Ліпскаму капітал, і ён зрабіўся практычна самым уплывовым купцом у губернскім цэнтры.

Калі выйшаў указ аб тым, што габрэі павінны былі сысці, вядома, многія былі вельмі засмучаныя. Тады прыкладна 30 адсоткаў насельніцтва гэтага горада складалі іудэі. Пётр быў першым з тых, хто сустрэўся з генерал-губернатарам і паспрабаваў змяніць рашэнне адносна сябе. Яго намаганні не трапіць пад жахлівы ўказ, які прыйшоў з Санкт-Пецярбурга, аднак, былі дарэмныя, і, што горш за тое, губернатар Смаленска быў антысемітам да мозгу касцей. Ён не толькі выканаў волю імператара адносна габрэяў, але пайшоў яшчэ далей. Пасаду губернатара была такой, што давала яму неабмежаваную ўладу ў Смаленскай губерні. Выгнанне габрэяў стала катаваннем: генерал-губернатар накідваўся на кожнага габрэя на падведамнай яму тэрыторыі з кулакамі і жалезнымі абцасамі.

Читать далее

Аўстралійская служба бяспекі і выведкі вербавала нацысцкіх ваенных злачынцаў

Лары Шварц

Зіма 1954 года. Халодная вайна ў самым разгары. Выведвальныя службы па ўсім свеце будуюць шпіёнскія сеткі, каб кантраляваць не толькі сваіх ворагаў, але і ўласнае насельніцтва. У пасляваенныя гады няма недахопу ў шпіёнах. Праблема складаецца ў тым, каб набраць лепшых з агентаў пакуль супрацьлеглы бок, з Усходу ці Захаду, да іх не дабярэцца.

Гэтыя шпіёны такі каштоўны тавар, што іх мінулае не мае значэння. Іх мінулае саніравана – нават дакументальныя сведчанні масавых забойстваў знікаюць на замову спецслужбаў, які пасылаюць забойцаў працаваць на саюзнікаў і сяброў па ўсім свеце.

Читать далее

Завулак імя Янкі Купалы

Юрка Віцьбіч

У нас, безумоўна, няма аніякіх падставаў, каб адчуваць крыўду да газеты «Новое русское слово». Газета гэтая, як падкрэслівае самая ейная назва, не беларуская, а расейская. Таму калі мы, беларусы, ведаем гісторыю і літаратуру Расеі, дык расейцам, а тым больш на эміграцыі, зусім неабавязкова цікавіцца гісторыяй і літаратурай суседняе Беларусі. Адсюль зусім натуральна, што, разгарнуўшы нумар «Нового русского слова» ад 12 лістапада г. г., мы пабачылі і вялізны артыкул «Силуэты старой Москвы» і бюлетэнь Керэнскага, або «Лиги борьбы за Народную Свободу»,- «Грядущая Россия». А беларускае імя, такое дарагое ўсім нашым суродзічам ад калыскі да труны, мы знайшлі сярод абвестак. Там на бізнесавай старонцы побач з рэкламай расейскага кабарэ «Две гитары» мы заўважылі:

Читать далее