говора

К истории научного обоснования белорусско-русского диалектного пограничья: запад – восток

Антропов Николай Павлович (Минск, Беларусь)

Географическая судьба западно-восточной части белорусско-русского пограничья представляется по меньшей мере драматической. В самом деле, достаточно посмотреть на составленную Е.Ф. Карским знаменитую “Этнографическую карту белорусского племени” (1903; 1917 гг.), чтобы убедиться в произошедшем всего за 100 лет существенном сдвиге на запад восточной границы белорусского этноса и, естественно, сужения территории распространения белорусского языка в его говорах. Уже отмечалось, что указанная граница в основном совпадает с границами Великого княжества Литовского, ср., в частности, [1]. Разумеется, у Карского речь шла о лингво-генетическом статусе почти исключительно доминирующего тогда сельского населения, доля которого в общей численности впоследствии постоянно и неуклонно снижалась – по известным причинам. Сам же классик белорусского языкознания корректно отмечал, что его карта составлена не только с учетом основных диалектных черт белорусского языка – именно фонетических и морфологических, но также с использованием соответствующих данных практически исчерпывающей на то время литературы по этнографии и статистике народонаселения Российской империи 1.

Читать далее

Об исследовательской поездке на Западную Брянщину летом 2012 и в начале 2013 гг.

П.А. Амбросович

{ambrasovitsh@mail.ru}

Раздел 2.

Во всём приведённом выше изложении следует выделить, пожалуй, главный недостаток – сравнивая произношение людей в разных деревнях и разных районах, я не учитывал южновеликорусский говор (ныне – южное наречие русского языка), особенности этого произношения. А потому – продолжение следует.
Но прежде чем последовать своему же собственному указанию – подведём д о п о л н и т е л ь н ы й  итог изложенному выше. Нет, ув. читатель, я не повторяюсь. Смотрите сами.

Читать далее

Смаленшчына. Этнас і мова

Ф. Д. Клімчук

У VІІ ст. да н.э. – ІV ст. н.э. тэрыторыя Смаленшчыны была заселена плямёнамі днепра-дзвінскай культуры. Арэал гэтай культуры пашыраўся таксама тэрыторыю большай часткі Магілёўскай і Віцебскай абласцей БССР, паўднёвыя раёны Пскоўшчыны, паўночныя ўскраіны Браншчыны. Большасць даследчыкаў адносіць гэту культуру да балцкіх культур.

3 канца I тыс. да н.э. у паўднёвыя раёны Смаленшчыны праніклі з поўдня зарубінецкія плямёны. Пачалася іх інфільтрацыя на гэтай тэрыторыі ў балцкае асяроддзе. У першыя стагоддзі нашай эры зона пранікнення зарубінцаў дасягнула раёна Смаленска. У наступныя стагоддзі яна пашырылася далей на поўнач. Аналагічны працэс пранікнення зарубінцаў у аўтахтонны балцкі кантыніум адбываўся ў гэты перыяд у цэнтральнай і паўночнай Беларусі.

Читать далее

Тэрытарыяльны абсяг беларускай народнай мовы – 5

Ніна Баршчэўская

Маскоўская камісія, якая правяла сыстэматычную апрацоўку беларуска-расейскага моўнага памежжа, на жаль, не зрабіла падобных досьледаў на беларуска-ўкраінскай мяжы. Але, тым ня менш, у сьвятле вынікаў працы Камісіі стала ясным, што абодва ранейшыя дасьледнікі – і Рыттых, і Карскі – у этнаграфічныя межы Беларусі ўключалі толькі чыстыя беларускія гаворкі, пакідаючы навонкі ўсе прасторы, мова якіх здраджвала нейкія паважнейшыя элемэнты мовы суседняй. Пры тым яны, рыхтуючы свае карты, зусім ня бралі пад увагу этнаграфічных, гістарычных ды іншых, ня моўных, але важных фактаў. У выніку гэтага Браншчына, Пскоўшчына ды частка Палесься апынуліся па-за этнаграфічнымі межамі Беларусі – піша М. Агнявіда на старонках мюнхэнскай газэты „Бацькаўшчына”. Калі рэч ідзе пра Заходняе Палесьсе, дык гэтую памылку заўважылі дзеячы БНР і выправілі яе на Этнаграфічнай Карце Беларускай Народай Рэспублікі, выдадзенай у 1919 годзе.

Читать далее