(3 голосов, средний: 5,00 из 5)

Гістарычныя беларускія межы ў ацэнцы эміграцыі – 2

Ніна Баршчэўская

Вялікае Княства Літоўскае, якое існавала ад паловы XІІІ да канца XVІІІ стагодзьдзя, задзіночыла ў сваіх межах усе беларускія землі, з выняткам беларускай часткі Цьверскага Княства. Пачынаючы ад часоў Вялікага Князя Гедыміна да задзіночанага беларускага гаспадарства належаў Пскоў. У 1396-97 гадох было далучана да Літвы Княства Разанскае. Аўкштота, адна зь дзьвюх частак сёньняшняе Летувы, была прылучана да Літвы яшчэ за першага гаспадара, Міндоўга. У палове XІV стагодзьдзя ў ВКЛ увайшлі ўкраінскія землі, а за Альгерда межы яго пашырыліся па паўночныя берагі Чорнага мора, ад утоку ў яго Дняпра да ўтоку Дзясны. У 1411 годзе да Літвы была далучана Жамойць (Жмудзь).

У XV стагодзьдзі і на пачатку XVІ ВКЛ страціла шмат земляў. Найперш Турэччына заваявала берагі Чорнага мора. Вялікае Княства Разанскае было ўзалежнена ад Масквы ў 1483 годзе й зусім зьліквідаванае ёю ў 1520 годзе. Масква захапіла землі ля верхняе Акі ў 1503 годзе. У гэтым часе былі страчаныя Смаленшчына, Браншчына й Севершчына, але ў пачатку XVІІ стагодзьдзя ізноў вярнуліся да беларускай дзяржавы. Гэтак было да 1667 году, калі яны былі страчаныя ў выніку Андрусаўскага замірэньня. За час вайны з Маскоўшчынай 1558-82 гадоў ды швэдамі й Даніяй, пасьля Люблінскай вуніі, да Польшчы адышлі: украінскія землі, а таксама Падляшша, паўднёвая частка ўсходняга Палесься. У 1772 годзе, у часе першага падзелу Рэчы Паспалітае, да Расеі адышлі землі на ўсход ад Дзьвіны, Друі й Дняпра. Другім падзелам Рэчы Паспалітае 1793 году Расея прысабечыла Менскае ваяводзтва, частку Віленскага, Наваградзкага й Берасьцейскага. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітае да Расеі адышла летувіская зямля й частка беларускае этнаграфічнае прасторы, з выняткам Беласточчыны, якая была прылучана да Прусіі, ды апрача Бела-Падляскага павету, прылучанага да Аўстрыі. Беласточчыну Расея пераняла ў 1807 годзе, а Бела-Падляскі павет быў прылучаны да Польскага Каралеўства – г.зв. Кангрэсуўкі.

На старонках газэты „Бацькаўшчына” была зьмешчана публікацыя пра беларуска-летувіскія дачыненьні, якая была выклікана паяўленьнем у тагачаснай летувіскай газэце „Teviškas Žiburiai”, што выдавалася таксама ў эміграцыі – у Канадзе, артыкула летувіса, спадара Альмуса, які вырашыў ушанаваць 60-я ўгодкі беларуска-летувіскага інтэлектуала Аляксандра Ружанцова шэрагам публікацыяў, прысьвечаных менавіта беларуска-летувіскім дачыненьням. (Да беларуска-летувіскіх дачыненьняў, у: „Бацькаўшчына”, Мюнхэн, №№ 39-40 (221-222), 31.10.1954, с. 2-3; № 41 (223), 7.11.1954, с. 1-2)

З гэтай мэтай правёў ён апытаньне 5-х беларусаў, 5-х летувісаў, 1-го латыша й 1-го эстонца. Аднак сярод беларусаў толькі 2-е адказалі на пастаўленыя пытаньні. „Бацькаўшчына” знаёміць з вынікамі гэтага апытаньня. Адно з пытаньняў датычыла погляду на Вялікае Княства Літоўскага: ці было яно камэнвэльтам, ці зьяўляецца супольнай спадчынай?

Беларускія адказы былі дваякія. На думку Яна Станкевіча, ВКЛ было крывіцка-беларускай дзяржавай з захаваным вялікім мясцовым самакіраваньнем ды з колькімі аўтаномнымі тэрыторыямі, такімі як Жамойць, Полацкая зямля, Віцебская зямля. У сувязі з тым, што ў ВКЛ была ўвесь час і летувіская тэрыторыя (да 1411 году без Жамойці), то яго трэба захаваць і як спадчыну летувісаў. Пытаньне беларускай дзяржаўнасьці ВКЛ не павінна адбівацца на стасунках паміж крывічамі й летувісамі, але крывічы мусяць уважаць Княства за сваю дзяржаву, таму што ў іншым выпадку павінны адмовіцца ад аб’ектыўнага дасьледаваньня свае мінуўшчыны – уважае Ян Станкевіч.

У сваю чаргу Др Г. глядзіць на ВКЛ як на супольную беларуска-летувіскую дзяржаву, якою ў першым стагодзьдзі кіравалі летувісы, у сярэдніх – беларусы, а скончыла – апалячаная беларуска-летувіская шляхта.

У гэтым пытаньні летувіская тэза была наступная: ВКЛ у раньнім пэрыядзе XV-XVІ стагодзьдзяў было па сваім характары камэнвэльтам. Народжаныя гісторыяй формы жыцьця былі незачэпныя і ўсіх адзіночыў інтарэс. Пазьней, пасьля вуніі, адрозьненьні зьніклі, і ВКЛ сталася аднастайнай шляхоцкай рэспублікай. У гэтым аспэкце ВКЛ зьяўляецца супольнай спадчынай. Але спадкаемцам тытулу застаюцца летувісы з увагі на імя й цэнтар старой дзяржавы, а таксама таму, што былі ў ёй летувіскія кіраўнікі (тамсама, №№ 39-40 (221-222), 31.10.1954, с. 3).

Каб высьветліць, як хто разумее спадчыну дзяржаўнасьці Вялікага Кніства Літоўскага, Альмус пацікавіўся, чыя прававая сыстэма адлюстроўваецца ў Статуце Літоўскім, але пра гэта – праз тыдзень.




Войти через loginza

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

上車盤| 搵樓| 豪宅| 校網| 居屋| 貝沙灣| 美孚新邨| 嘉湖山莊| 太古城| 日出康城| 九龍站 | 沙田第一城| 樓市走勢| 青衣| 西半山| 西貢| 荃灣|

雪茄网购| 雪茄| 哈瓦那雪茄| 雪茄价格| 雪茄烟网购| 雪茄专卖店| 雪茄怎么抽| 雪茄烟| 雪茄吧| 陈年雪茄| 大卫杜夫雪茄| 保利华雪茄| 古巴雪茄品牌| 古巴雪茄| 古巴雪茄多少钱一只| 古巴雪茄专卖网| 烟斗烟丝| 小雪茄| 金特罗雪茄| 帕特加斯d4 | 蒙特雪茄| 罗密欧朱丽叶雪茄| 网上哪里可以买雪茄| 限量版雪茄| 雪茄专卖| 雪茄专卖网| 雪茄哪里买| 买雪茄去哪个网站| 推荐一个卖雪茄的网站| 雪茄烟| 古巴雪茄价格| 雪茄海淘| 雪茄网| 帕拉森雪茄|

橫額| 貼紙| 貼紙印刷| 宣傳單張| 海報| 攤位| foamboard| 喜帖| 信封|

QR code scanner| SME IT| system integration| inventory management system| label printing| Kiosk| Voice Picking| POS scanner| POS printer| System Integrator| printing labels| Denso| barcode| handheld| inventory management| warehouse management| stock taking| POS| Point of sale| Business service| Web Development| app development| mobile app development| handheld device| inventory management software| pos system| pos software| pos hardware| pos terminal| printer hong kong| receipt printer| thermal printer| thermal label printer| qr code scanner app| qr scanner app| online qr code scanner| qr code scanner online mobile| qr code scanner download| mobile solutions| mdm solutions| mobile device management|

邮件营销| Email Marketing 電郵推廣| edm营销| edm| 营销软件| 推广软件| 邮件群发软件| 邮件群发| Mailchimp| Hubspot| Sendinblue| ActiveCampaign| Aweber| 邮件主题怎么写| 邮件主题| 邮件模板| Maichimp| benchmark| SMS|

Tomtop| Online Einkaufen| Zeblaze| XT175| xiaomi m365| xiaomi Roborock S50| Roborock S50| Wltoys| VISUO XS812| Viltrox EF-M2| Vernee T3 Pro| Ulefone Power 5| Tronxy X5S| SONOFF| SJCAM SJ8 PRO| Rowin WS-20| MXQ PRO| MJX Bugs 5W| lixada| LEMFO LEM8| lemfo lem4 pro| LEMFO| koogeek| kkmoon| JJPRO X5| hubsan h501s x4| hubsan h501s| Hubsan| hohem isteady pro| goolrc| Feiyu| Feiyu Tech G6| Ender 3| Creality Ender 3| Bugs 5W| anet a8 3d printer review| Anet| Anet A4| Anet A6| Anet A8| andoer| ammoon| amazfit bip|

electric bike| best electric bike| electric bikes for adults| e bike| pedal assist bike| electric bikes for sale| electric bike shop| electric tricycle| folding electric bike| mid drive electric bike| electric trike| electric mountain bike| electric bicycle| electric bike review| electric fat bike| fat tire electric bike| women's electric bike |

office| 地產代理| 辦公室| Property Agent| Hong Kong Office Rental| hong kong office| 物業投資| office building| Commercial Building| Grade A Office| 寫字樓| 商業大廈| 甲級寫字樓| 頂手| 租寫字樓| leasing| Rent Office| 地產新聞| office for sale|

school| international school of hong kong| international school| school in Hong Kong| primary school| elementary school| private school| UK school| british school| extracurricular activity| Hong Kong education| primary education| top schools in Hong Kong| Preparatory| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| primary school hong kong| private school hong kong| british international school| extra-curricular| school calendars| boarding school| school day| Bursary| British international school Hong Kong| British school Hong Kong| English primary school Hong Kong| English school Hong Kong| International school Hong Kong| School Hong Kong| boarding school Hong Kong| best school in Hong Kong| School fees|

electric bike| Best smartwatch| Best Wilreless earphones|