(1 голосов, средний: 5,00 из 5)

Тэрытарыяльны абсяг беларускай народнай мовы – 2

Ніна Баршчэўская

У публікацыі Смаленшчына … адвечная зямля беларускага народу Уладзімер Глыбінны піша пра захаваныя ў народзе асаблівасьці беларускае мовы Смаленшчыны (у: „Беларуская Думка”, № 5, Нью-Ёрк – Саўт Рывэр 1963, с. 10-18).

Паводле ягоных сьцьвярджэньняў: „найбольш зрусыфікаваныя гарады, але на сяле добра выявілася жывучасьць беларускае мовы з усімі ейнымі асаблівасьцямі, прычым, лепш на паўдні, як на поўначы. „Браншчына” ўся аж пад Арол захавала вельмі добра беларускую мову. Тут спатыкаюцца ўсе ейныя асаблівасьці. У Смаленшчыне – беларушчына так-жа добра захавалася, хоць і не ўва ўсіх паветах (ува ўсходніх горш, як у заходніх). Цікава, што і самы Смаленск з моўнага гледзішча ня выглядае надта страшна. Людзі гавораць тут з паважна захаванымі асаблівасьцямі беларускае мовы. Асабліва войстра ўтрымалася аканьне і дзеканьне. Далей на поўнач беларушчына захавалася адносна добра аж да г. Белага” (тамсама, с.13-14).

У. Глыбінны адзначае, што ў літаратуры аб Смаленшчыне ёсьць багата фактаў, якія сьцьвярджаюць належнасьць яе да беларускага этнаграфічнага абшару. Гэтак, прыкладам, прафэсар П. Чэрных да свае працы Історическая грамматика русского языка (выданьне другое, Учпедгиз, Москва 1954) дадаў Дыялекталягічную мапу ўсходнеславянксіх моваў, паводле якой уся Смаленшчына й Браншчына аднесеныя да тэрыторыяў беларускае мовы. Вымоўнае сьведчаньне беларускасьці Смаленшчыны выступае і ў працы нястомнага навукоўца ў галіне гістарычнай дыялекталёгіі ўсходнеславянскіх моваў, вучня й пасьлядоўніка А. Шахматава – Паўла Растаргуева, аўтара такіх працаў пра Смаленшчыну, як: Северско-белорусский говор, Говоры на территории Смоленщины. Дэталёвае вывучэньне гаворак заходняй Смаленшчыны П. Растаргуеў асабіста праводзіў у 1929-1931 гадох. Свае назіраньні П. Растаргуеў падмацаваў адказамі на Анкету па гаворках Смаленшчыны, якая была надрукаваная Навукова-дасьледчым інстытутам моваў у Маскве й разасланая аўтарам па школах Смаленшчыны ў колькасьці 510 асобнікаў. У дадатак П. Растаргуеў дэталёва прааналізаваў багатыя дыялекталягічныя матэрыялы й супаставіў іх з дадзенымі архэалёгіі, гісторыі, гісторыі матэрыяльнай культуры, этнаграфіі. Выкарыстаў ён і Смаленскі этнаграфічны зборнік В.Н. Дабравольскага, рукапісныя матэрыялы Акадэміі навук СССР і Рускае геаграфічнае грамады, як і іншыя матэрыялы. Гістарычна-дыялекталягічнае дасьледаваньне П. Растаргуеў правёў навукова-лінгвістычным мэтадам, выбіраючы зь велізарнага матэрыялу толькі тыя факты, якія былі добра задакумэнтаваныя й мелі дакладны адрас асобы й мясцовасьці, дзе рабіліся запісы (Уладзімер Глыбінны, Смаленшчына … адвечная зямля беларускага народу, тамсама, с.14).

У гістарычнай частцы П. Растаргуеў азначыў Смаленшчыну як тэрыторыю, якую займалі смаленскія крывічы, і дыялектная мяжа якое праходзіць па моўнаму разьдзелу паміж беларускімі гаворкамі й сярэдневялікарускімі ды паўднёвавялікарускімі гаворкамі. На Смаленшчыне пачынаўся гістарычны стык беларускае мовы з расейскаю. Заходняя Смаленшчына захоўвае беларускі характар свае мовы, хаця шматгадовы ўплыў расейскае школы, адміністраваньне ў расейскай мове, адсутнасьць беларускае кнігі й вылучнае карыстаньне расейскай літаратурай, радыё й тэатар робяць сваю справу ў сэнсе паступовай страты самабытных моўных рысаў – заўважае У. Глыбінны, які апіраецца на дасьледаваньне П. Растаргуева. Растаргуеў паказаў, як у выніку перасяленьняў і мяшаньня насельніцтва на тэрыторыі Смаленшчыны русыфікацыя ахоплівае ўсё большую колькасьць смаленцаў. Некаторыя высновы П. Растаргуева наводзяць на пэсымістычныя думкі. Падкрэсьліваючы працэс моўных зьменаў, дасьледчык піша пра тэндэнцыі моўнага руху ў бок расейскае мовы.

,,Стан гэтых рысаў – піша Растаргуеў – у гаворках Смаленшчыны гэткі, што можна гаварыць аб разьвіцьці гаворак па шляху страты іхных карэнных беларускіх рысаў і замены іх расейскімі (с. 181)” (тамсама, с. 14).

П. Растаргуеў прывёў багаты матэрыял з галіны фанэтыкі, марфалёгіі, лексыкі й сынтаксісу мовы смаленцаў. Гэтая мова аж зіхаціць такімі беларускімі асаблівасьцямі, як: дысымілятыўнае аканьне, дзеканьне й цеканьне, наяўнасьць беларускага г, пераход в у у ці ў, перавага формаў прошлага часу дзеясловаў з канчаткам на ў замест л (тамсама, с. 14-15).

У. Глыбінны адзначае, што ў жыхароў Смаленшчыны ёсьць шмат арыгінальных беларускіх лексэмаў, але пра гэта слухайце праз тыдзень.

 




Войти через loginza

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

上車盤| 搵樓| 豪宅| 校網| 居屋| 貝沙灣| 美孚新邨| 嘉湖山莊| 太古城| 日出康城| 九龍站 | 沙田第一城| 樓市走勢| 青衣| 西半山| 西貢| 荃灣|

雪茄网购| 雪茄| 哈瓦那雪茄| 雪茄价格| 雪茄烟网购| 雪茄专卖店| 雪茄怎么抽| 雪茄烟| 雪茄吧| 陈年雪茄| 大卫杜夫雪茄| 保利华雪茄| 古巴雪茄品牌| 古巴雪茄| 古巴雪茄多少钱一只| 古巴雪茄专卖网| 烟斗烟丝| 小雪茄| 金特罗雪茄| 帕特加斯d4 | 蒙特雪茄| 罗密欧朱丽叶雪茄| 网上哪里可以买雪茄| 限量版雪茄| 雪茄专卖| 雪茄专卖网| 雪茄哪里买| 买雪茄去哪个网站| 推荐一个卖雪茄的网站| 雪茄烟| 古巴雪茄价格| 雪茄海淘| 雪茄网| 帕拉森雪茄|

橫額| 貼紙| 貼紙印刷| 宣傳單張| 海報| 攤位| foamboard| 喜帖| 信封|

QR code scanner| SME IT| system integration| inventory management system| label printing| Kiosk| Voice Picking| POS scanner| POS printer| System Integrator| printing labels| Denso| barcode| handheld| inventory management| warehouse management| stock taking| POS| Point of sale| Business service| Web Development| app development| mobile app development| handheld device| inventory management software| pos system| pos software| pos hardware| pos terminal| printer hong kong| receipt printer| thermal printer| thermal label printer| qr code scanner app| qr scanner app| online qr code scanner| qr code scanner online mobile| qr code scanner download| mobile solutions| mdm solutions| mobile device management|

邮件营销| Email Marketing 電郵推廣| edm营销| edm| 营销软件| 推广软件| 邮件群发软件| 邮件群发| Mailchimp| Hubspot| Sendinblue| ActiveCampaign| Aweber| 邮件主题怎么写| 邮件主题| 邮件模板| Maichimp| benchmark| SMS|

Tomtop| Online Einkaufen| Zeblaze| XT175| xiaomi m365| xiaomi Roborock S50| Roborock S50| Wltoys| VISUO XS812| Viltrox EF-M2| Vernee T3 Pro| Ulefone Power 5| Tronxy X5S| SONOFF| SJCAM SJ8 PRO| Rowin WS-20| MXQ PRO| MJX Bugs 5W| lixada| LEMFO LEM8| lemfo lem4 pro| LEMFO| koogeek| kkmoon| JJPRO X5| hubsan h501s x4| hubsan h501s| Hubsan| hohem isteady pro| goolrc| Feiyu| Feiyu Tech G6| Ender 3| Creality Ender 3| Bugs 5W| anet a8 3d printer review| Anet| Anet A4| Anet A6| Anet A8| andoer| ammoon| amazfit bip|

electric bike| best electric bike| electric bikes for adults| e bike| pedal assist bike| electric bikes for sale| electric bike shop| electric tricycle| folding electric bike| mid drive electric bike| electric trike| electric mountain bike| electric bicycle| electric bike review| electric fat bike| fat tire electric bike| women's electric bike |

office| 地產代理| 辦公室| Property Agent| Hong Kong Office Rental| hong kong office| 物業投資| office building| Commercial Building| Grade A Office| 寫字樓| 商業大廈| 甲級寫字樓| 頂手| 租寫字樓| leasing| Rent Office| 地產新聞| office for sale|

school| international school of hong kong| international school| school in Hong Kong| primary school| elementary school| private school| UK school| british school| extracurricular activity| Hong Kong education| primary education| top schools in Hong Kong| Preparatory| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| primary school hong kong| private school hong kong| british international school| extra-curricular| school calendars| boarding school| school day| Bursary| British international school Hong Kong| British school Hong Kong| English primary school Hong Kong| English school Hong Kong| International school Hong Kong| School Hong Kong| boarding school Hong Kong| best school in Hong Kong| School fees|

electric bike| Best smartwatch| Best Wilreless earphones|