(2 голосов, средний: 4,50 из 5)

Беларускі культурна-асветніцкі рух на Смаленшчыне (1920-30-я гг.)

У 1920-30-я гг. на тэрыторыі Смаленскай губерні, а потым і Заходняй вобласці РСФСР значная колькасць насельніцтва належала да беларускамоўнай меншасці. У беларуска-вялікарускай этнакантактнай зоне праходзілі нацыянальныя працэсы, якія адлюстроўваліся ў этнічнай самаідэнтыфікацыі мясцовага беларускага насельніцтва. Змена элементаў традыцыйна-бытавой культуры, а таксама моўная асіміляцыя, якая заключалася ў непрэстыжнасці беларускіх гаворак і паступовай страце сялянамі беларускіх моўных кампанентаў, закранулі шырокія колы вясковай грамады [1, с.186].

Аднак, нягледзячы на агульную тэндэнцыю, назіралася і выключэнні. Да прыкладу, калі ў 1924 годзе адбылося першае ўзбуйненне БССР, вяскоўцы, што былі прыпісаны да РСФСР, але лічылі сябе беларусамі, адсылалі прашэнні ў беларускі ЦВК аб далучэнні сваіх вёсак да Беларусі. Жыхары вёсак Вялікі Рай, Малы Рай і Свірыдаўка Бахоцкай воласці пісалі: “…Собравшись сего числа (1924 г., марта 30 дня) на общий сход и обсудив вопрос о присоединении нас к Великороссии, решили: ввиду того, что мы искони принадлежали к нации белорусов, каковыми были наши прадеды, отцы и деды…Узнав, что наши деревни отходят к Смоленскому уезду, следовательно к Великороссии, в нас пробудились национальные чувства – жажда присоединения к родному краю, в котором мы родились и желаем умереть, защищая наше национальное право” [2, арк. 398].

Наяўнасць на Смаленшчыне вялізных масіваў беларускамоўнай меншасці, хоць і ў масе сваёй з неакрэсленай самасвядомасцю, вымушала мясцовыя савецкія органы, якія адказвалі за асвету і культурную працу, неяк рэагаваць. Рабілася гэта, улічваючы ўсеагульную разруху і традыцыйны погляд на беларусаў як адгалінаванне “русского племени”, вельмі неахвотна.

Так, у 1921 – 1922 г. нацыянальная праца на Смаленшчыне праводзілася слаба, “бо на ўсёй тэрыторыі дадзенага рэгіёна не былі арганізваны беларускія аддзелы”. Па інфармацыі беларускага Наркамата асветы, ў рэгіёне функцыянавалі толькі хоры, гурткі і тэатральныя трупы аматараў [3, с.19].

Гледзячы на гэта, у 1921 годзе па ініцыятыве ўрада БССР пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай адукацыі была заснавана Беларуская секцыя ў складзе трох членаў і двух кандыдатаў. Яна  працавала ў губерні з перапынкамі ў 1922– 23 і 1925–27 гг., непасрэдна падначальвалася Беларускаму цэнтральнаму бюро пры народным камісарыяце асветы РСФСР і Саўнаркаму пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай адукацыі, займаючыся арганізацыяй на тэрыторыі Смаленскай губерні нацыянальных школ, клубаў, іншых культурна-асветных устаноў для беларускага насельніцтва.

Так, у 1923 г. часопіс “Крывіч”, рэдактарам якога быў В. Ластоўскі, сведчыў: у канцы жніўня і ў пачатку верасня ў Смаленскай губернскай цэнтральнай бібліятэцы адбылася выстава беларускага руху – тых кніг і часопісаў, якія, з вялікімі цяжкасцямі былі сабраны Беларускай губернскай секцыяй. Выстава дала смалянам шмат цікавага, бо большая частка іх нават не ведала, што ў беларусаў ёсць свае кніжкі. “Пасля выстаўкі аб’явілася шмат жадаючых пачытаць што-небудзь беларускае, асабліва гэта прыметна сярод моладзі” [4, c.51].

Але ключавым пытаннем для беларускай меншасці становіцца ў першую чаргу пытанне школьнай адукацыі на роднай мове. У ліпені 1923 г. у Смаленску была сабраная міжведамасная нарада, на якой абмяркоўвалася праблема беларусізацыі губерні ў цэлым і беларускага школьніцтва ў прыватнасці. Удзельнікамі мерапрыемства было выказана пажаданне аб стварэнні у губерні беларускага школьніцтва, але з улікам згоды на тое самога насельніцтва.

Беларусізацыя школы пачалася фактычна ў 1926-1927 вучэбным годзе, а ўжо праз год беларускіх школ першай ступені ў губерні было 36, павышаных – 4.  У 1929 г. было адкрыта беларускае аддзяленне пры Собалева-Вараб’ёўскім педтэхнікуме, а таксама было вырашана пытанне аб арганізацыі педухіла ў Руднянскай беларускай дзевяцігодцы. У 1932 г. у апошняй на школьным, дашкольным і падрыхтоўчым аддзяленнях навучалася 143 асобы. Беларускае аддзяленне працавала і пры Клінцоўскай Саўпартшколе, а таксама Смаленскім педрабфаку[5, c.70;84].

Рэальнае становішча беларускамоўнай адукцыі не было лёгкім. Вельмі часта настаўнікі беларускіх школ не мелі педагагічнай адукацыі і, больш за тое, не валодалі літаратурнай беларускай мовай. Слабая матэрыяльна-тэхнічная база, адсутнасць сродкаў і частыя пратэсты сялян супраць беларускай школы адмоўна ўплывалі на нацыянальнае асветніцтва ў краі.

Таму ў 1934 г. пачынаецца наступ на беларускую школу і перад самым пачаткам заняткаў “…ввиду того, что ряд белорусских школ…фактически работает на русском языке, вследствие отсутствия базы для их коренизации, и, учитывая требования населения”, на рускую мову пераводзяцца некаторыя школы Невельскага, Руднянскага і Гардзееўскага раёнаў [5, с.85].

Апошнія  беларускія школы на Смаленшчыне былі ліквідаваны ў 1938 годзе, азначаючы тым самым канец беларускага школьніцтва гэтай тэрытарыяльнай адзінкі Расіі.

Краязнаўчы рух – яшчэ адна форма беларускай культурна-асветнай працы на Смаленшчыны.  19 сакавіка 1926 г. па ініцыятыве невялікай групы зацікаўленых асобаў у Смаленску быў зацверджаны Статут Смаленскага таварыства краязнаўства.

Маладое таварыства, якое спачатку не мела ані сродкаў, ані ўласнага памяшкання, распачала актыўную працу сярод студэнцтва, вучнёўскай моладзі, настаўніцтва і энтузіястаў. У 1927 г. аддзяленні таварыства дзейнічалі ў Вязьме, Сычоўцы і Дарагабужы, былі ўтвораны ініцыятыўныя групы па стварэнні філіяў арганізацыі ў Ельні і Рослаўле [6, с.110]. Таварыства вяло перапіску з Цэнтральным бюро краязнаўства РСФСР, рэгулярна дасылала свае допісы ў газету “Наш край”, актыўна супрацоўнічала з Інстытутатам Беларускай Культуры і Цэнтральным бюро краязнаўства пры ім, метадычным бюро Губана і іншымі інстытуцыямі.

Навукова-даследчая дзейнасць арганізацыі выяўлялася ў наступных галінах: прыродазнаўчай, эканамічнай, гістарычнай, археалагічнай і этнаграфічнай. Так, вядомы беларускі археолаг А.Н.Ляўданскі разам з В.Тарасенкам і Г.Парфёнавым абследавалі  гарадзішчы і курганы; у галіне этнаграфіі і фалькларыстыкі плённа працавалі В.Дзьмітраў і А.Палашэнкаў. У прыродазнаўчай галіне А.В. Цьвятковым, В. Даўгашовым, В.В. Дабравольскім і іншымі вялося збіранне матэрыялаў па флоры і фаўне.

Члены Таварыства падтрымлівалі і так званае Беларускае студэнцкае зямляцтва, якое дзейнічала на Смаленшчыне прыкладна да 1929 г.

Наяўнасць шматлікага беларускага студэнцтва ў Смаленску прывяла да таго, што ўжо ў 1922 годзе тут былі заснаваны першыя нацыянальныя гурткі. Падставай гуртавання смаленскай моладзі служыла цікавасць да гісторыі і культуры Беларусі.

Палітыка “карэнізацыі”, а таксама актыўная пазіцыя Беларускай секцыі мясцовага Губана спрыялі рэгістрацыі Беларускага зямляцтва ў 1924 годзе [7, c. 11]. Маладзёжная арганізацыя адразу занялася навучальнай і навуковай дзейнасцю. Каб змякчыць навучальную адарванасць ад БССР, выбарнае праўленне зямляцтва разам з Беларускай секцыяй пачало забяспечваць студэнтаў беларускімі падручнікамі і дапаможнікамі.

Першапачаткова зямляцтва ставіла перад сабой наступныя мэты: падтрымліваць сувязі членаў арганізацыі з Беларуссю, абслугоўваць беларускае студэнцтва ў культурным плане, аказваць дапамогу беларусізацыі на тэрыторыі Смаленшчыны.

Культурная праца з’яўлялася галоўным відам дзейнасці арганізацыі, раскрываючы яе нацыянальны характар. Яна заключалася ў працы гурткоў беларусазнаўства, струнным, драматычным і харавым, якія аб’ядноўвалі як студэнтаў СДУ, так і навучэнцаў смаленскіх тэхнікумаў. Смаленскія студэнты займаліся распаўсюджваннем беларускага перыядычнага друку, аказвалі шэфскую дапамогу беларускім школам губерні, спрыялі паляпшэнню студэнцкага быта беларусаў, што ўказвае на  нацыянальную арыентаванасць арганізацыі.

Аб’яднанне смаленскага студэнцтва адбывалася як на падставе месца нараджэння, так і па нацыянальным прызнаку, што статутам зямляцтва не было прадугледжана. Так, у 1926–27 навучальным годзе студэнты СДУ – члены Беларускага студэнцкага зямляцтва – былі ураджэнцамі наступных частак Беларусі: Барысаўская акруга – 3, Віцебская акруга – 12, Гомельская акруга – 6, Гродзенская губерня – 5, Калінінская акруга – 15, Магілёўская акруга – 4, Аршанская акруга – 13, Смаленская губерня – 6 чалавек. Віленская губерня, Слуцк, Дуброўна, Горкі, Мінск і Кубана-Чарнігаўская вобласць мелі па 1 прадстаўніку [8, арк. 26].

У смаленскае зямляцтва акрамя беларусаў прымаліся яўрэі, а таксама прадстаўнікі іншых нацыянальнасцяў, у выпадку, калі яны былі ўраджэнцамі Беларусі. Галоўным чынам членамі зямляцтва былі студэнты, прыехаўшыя з Усходняй Беларусі ў Смаленск на вучобу. Адносна распаўсюджаная сярод жыхароў Смаленшчыны беларуская самасвядомасць паўплывала на тое, што сярод членаў зямляцтва значную групу складалі ўраджэнцы Смаленскай губерні, якія таксама прымаліся ў арганізацыю. Асобную групу членаў зямляцтва складалі студэнты з Заходняй Беларусі, якія былі пераважна палітычнымі і сацыяльнымі эмігрантамі.

Спыненне дзейнасці зямляцтва адбылося не раней вясны 1929 года і насіла, хутчэй за ўсё, характар прымусовай ліквідацыі. Ліквідацыя ўяўляла сабой рэакцыю мясцовых органаў улады на змены ўнутрыпалітычнага курсу СССР у дачыненні да грамадскіх арганізацый і нацыянальнага пытання, і адбылася ў выніку “чысткі” Смаленскага дзяржаўнага універсітэта вясной 1929 года.

Тады ж прыкладна знікае і Смаленскае таварыства краязнаўства, члены якога будуць неўзабаве рэпрасаваныя.

Наўрад ці выпадае спадзявацца на тое, што беларускі культурна-асветны рух працягваў існаваць на Смаленшчыне хоць і ў пасіўным стане пасля 1931 года, бо ўзмацніўшыся ўціск і новая хваля арыштаў практычна не давала такіх шанцаў. У 1931 г. на старонках віленскай “Беларускай крыніцы” быў апублікаваны “пратэст Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні  ў справе пераследу камуністычнай уладай беларускага народу ў Усходняй Беларусі”. Прадстаўнікі БНК сцвярджалі, што “… гэтакі пераслед працаўнікоў на ніве беларускай культуры мае месца не толькі ў Мінску, … але і ў…Смаленску”.

Беларускі рух на тэрыторыі Смаленшчыны, распачаты ў пачатку 1920-х гг. і ўвасабляўшыся ў дзейнасці Беларускай секцыі, Смаленскага таварыства краязнаўства, Беларускага зямляцтва студэнтаў і сістэмы школьнай асветы, быў згорнуты напрацягу 1930-х гг. у выніку новай унутранай палітыкі Савецкай краіны.

Літаратура

 

  1. Расторгуев, П. А. Говоры на территории Смоленщины / П. А. Расторгуев. –  М.: Изд-во АН СССР, 1960. – 207 с.
  2. Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). –  Ф. 6. Матэрыялы па ўзбуйненні і раяніраванні БССР. – Воп 1 – Спр. 346.
  3. Беларуская культурная праца на Усходзе // Вестник Народного Комиссариата просвещения ССРБ. – Мн.: Государственное издательство Белоруссии, 1921 – 1922, № 1 (3) – 3/4 (5/6).
  4. Беларускі культурны рух на Смаленшчыне // Крывіч = Kryvic: месячнік літаратуры, культуры і грамадскага жыцця / Рэд. В. Ластоўскі. №4, 1923.
  5. Корсак, А.В. Национальные меньшинства Смоленской губ. и Западной области в первое двадцатилетие советской власти: дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук: 07.00.02; 07.00.03;22.09.2000;29.11.2000/ Ин-т истории нац. акад. наук Беларуси. – Мн., 2000.
  6. Год працы Смаленскага таварыства краязнаўства // Наш край. № 6-7 (21-22), 1921.
  7. Васілеўскі, Ю. Агнявая моладзь над Дняпром шырокім…  // Чырвоная змена . – 1994. – 1 ліст.
  8. Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). – Ф. 268. Цэнтральнае Бюро прафесійных саюзаў. – Воп. 1 – Спр. 61.

Ф.Беррашэд

 

 

 

 

 

 




Войти через loginza

1 комментарий: Беларускі культурна-асветніцкі рух на Смаленшчыне (1920-30-я гг.)

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

 

上車盤| 搵樓| 豪宅| 校網| 居屋| 貝沙灣| 美孚新邨| 嘉湖山莊| 太古城| 日出康城| 九龍站 | 沙田第一城| 樓市走勢| 青衣| 西半山| 西貢| 荃灣|

雪茄网购| 雪茄| 哈瓦那雪茄| 雪茄价格| 雪茄烟网购| 雪茄专卖店| 雪茄怎么抽| 雪茄烟| 雪茄吧| 陈年雪茄| 大卫杜夫雪茄| 保利华雪茄| 古巴雪茄品牌| 古巴雪茄| 古巴雪茄多少钱一只| 古巴雪茄专卖网| 烟斗烟丝| 小雪茄| 金特罗雪茄| 帕特加斯d4 | 蒙特雪茄| 罗密欧朱丽叶雪茄| 网上哪里可以买雪茄| 限量版雪茄| 雪茄专卖| 雪茄专卖网| 雪茄哪里买| 买雪茄去哪个网站| 推荐一个卖雪茄的网站| 雪茄烟| 古巴雪茄价格| 雪茄海淘| 雪茄网| 帕拉森雪茄|

橫額| 貼紙| 貼紙印刷| 宣傳單張| 海報| 攤位| foamboard| 喜帖| 信封|

QR code scanner| SME IT| system integration| inventory management system| label printing| Kiosk| Voice Picking| POS scanner| POS printer| System Integrator| printing labels| Denso| barcode| handheld| inventory management| warehouse management| stock taking| POS| Point of sale| Business service| Web Development| app development| mobile app development| handheld device| inventory management software| pos system| pos software| pos hardware| pos terminal| printer hong kong| receipt printer| thermal printer| thermal label printer| qr code scanner app| qr scanner app| online qr code scanner| qr code scanner online mobile| qr code scanner download| mobile solutions| mdm solutions| mobile device management|

邮件营销| Email Marketing 電郵推廣| edm营销| edm| 营销软件| 推广软件| 邮件群发软件| 邮件群发| Mailchimp| Hubspot| Sendinblue| ActiveCampaign| Aweber| 邮件主题怎么写| 邮件主题| 邮件模板| Maichimp| benchmark| SMS|

Tomtop| Online Einkaufen| Zeblaze| XT175| xiaomi m365| xiaomi Roborock S50| Roborock S50| Wltoys| VISUO XS812| Viltrox EF-M2| Vernee T3 Pro| Ulefone Power 5| Tronxy X5S| SONOFF| SJCAM SJ8 PRO| Rowin WS-20| MXQ PRO| MJX Bugs 5W| lixada| LEMFO LEM8| lemfo lem4 pro| LEMFO| koogeek| kkmoon| JJPRO X5| hubsan h501s x4| hubsan h501s| Hubsan| hohem isteady pro| goolrc| Feiyu| Feiyu Tech G6| Ender 3| Creality Ender 3| Bugs 5W| anet a8 3d printer review| Anet| Anet A4| Anet A6| Anet A8| andoer| ammoon| amazfit bip|

electric bike| best electric bike| electric bikes for adults| e bike| pedal assist bike| electric bikes for sale| electric bike shop| electric tricycle| folding electric bike| mid drive electric bike| electric trike| electric mountain bike| electric bicycle| electric bike review| electric fat bike| fat tire electric bike| women's electric bike |

office| 地產代理| 辦公室| Property Agent| Hong Kong Office Rental| hong kong office| 物業投資| office building| Commercial Building| Grade A Office| 寫字樓| 商業大廈| 甲級寫字樓| 頂手| 租寫字樓| leasing| Rent Office| 地產新聞| office for sale|

school| international school of hong kong| international school| school in Hong Kong| primary school| elementary school| private school| UK school| british school| extracurricular activity| Hong Kong education| primary education| top schools in Hong Kong| Preparatory| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| primary school hong kong| private school hong kong| british international school| extra-curricular| school calendars| boarding school| school day| Bursary| British international school Hong Kong| British school Hong Kong| English primary school Hong Kong| English school Hong Kong| International school Hong Kong| School Hong Kong| boarding school Hong Kong| best school in Hong Kong| School fees|

electric bike| Best smartwatch| Best Wilreless earphones|