Архив за месяц: Ноябрь 2012

Гістарычныя беларускія межы ў ацэнцы эміграцыі – 2

Ніна Баршчэўская

Вялікае Княства Літоўскае, якое існавала ад паловы XІІІ да канца XVІІІ стагодзьдзя, задзіночыла ў сваіх межах усе беларускія землі, з выняткам беларускай часткі Цьверскага Княства. Пачынаючы ад часоў Вялікага Князя Гедыміна да задзіночанага беларускага гаспадарства належаў Пскоў. У 1396-97 гадох было далучана да Літвы Княства Разанскае. Аўкштота, адна зь дзьвюх частак сёньняшняе Летувы, была прылучана да Літвы яшчэ за першага гаспадара, Міндоўга. У палове XІV стагодзьдзя ў ВКЛ увайшлі ўкраінскія землі, а за Альгерда межы яго пашырыліся па паўночныя берагі Чорнага мора, ад утоку ў яго Дняпра да ўтоку Дзясны. У 1411 годзе да Літвы была далучана Жамойць (Жмудзь).

Читать далее

Гістарычныя беларускія межы ў ацэнцы эміграцыі

Ніна Баршчэўская

Спробы вызначэньня межаў беларускай нацыянальнай прасторы рабіліся ўжо ад другой паловы XІX стагодзьдзя. Гэтая праблематыка таксама шырока абмяркоўвалася на старонках беларускага эміграцыйнага друку, дзе рзглядаліся ня толькі пытаньні этнаграфічных межаў Беларусі, але й геаграфічных межаў.

У Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропе найбольш важнай і характэрнай нацыянальнай асаблівасьцяй зьяўлялася (і, відаць, надалей зьяўляецца) мова, якая лёгка паддаецца аб’ектыўнаму навуковаму сьцьвярджэньню. І таму, беручы яшчэ палітычна-гістарычныя абставіны, этнаграфічныя карты Беларусі XІX-XX стагодзьдзяў – гэта ў першую чаргу мапы пашырэньня беларускае мовы.

Читать далее

Smoleńsk w bojach osmalony

Jerzy Besala

Polsko – rosyjskie dzieje Smoleńska

To miasto od dawna wpisywało się dramatycznie w polską i rosyjską historię. Jego utrzymanie oznaczało kontrolę nad głównym szlakiem z Polski do Moskwy i zapewniało przewagę nad spornymi terenami.

Na kartach kronik Smoleńsk pojawił się w IX w. jako gród plemienia Krywiczów. Wchodził w skład Wielkiego Księstwa Kijowskiego, a potem był stolicą Księstwa Smoleńskiego; w XII w. na jednym ze wzgórz postawiono Sobór Uspieński. Gród nie zdołał jednak utrzymać niezależności, gdy pojawili się Litwini Olgierda (1345–77), który twierdził, że „cała Ruś powinna należeć do Litwy”. W 1395 r. wielki książę litewski Witold opanował Smoleńsk.

Na scenie pojawiła się kolejna wielka siła: państwo moskiewskie. Walka Moskwy, Litwy i Polski była od początku walką ideologii i świętości. W X w. Kijów czy Nowogród Wielki uważały się za nowe Jeruzalem, a Ruś za ziemię obiecaną. Ożenek Iwana III z wnuczką cesarza bizantyjskiego Zoe Paleolog w 1472 r. wzmocnił tendencje zabierania ziem ruskich, gdyż władcy Moskwy uznali się za spadkobierców Bizancjum. W 1478 r. Iwan III zażądał od Litwy Połocka, Witebska, Smoleńska i wszystkich ziem ruskich.

Читать далее

Абвяшчэнне БССР

Яўхім Кіпель

Смаленскі камуністычны зьезд

Мала каму ведама‚ як праходзіў смаленскі зьезд‚ на якім была абвешчана Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (БССР). Гэты зьезд камуністы выстаўляюць як голас беларускага народу‚ а прадстаўнікоў беларускага народу на гэтым зьезьдзе толькі і было 60-70 чалавек вайскоўцаў-чырвонаармейцаў ды каля 10 чалавек беларускіх эсэраў. Праўда‚ людзей у залі зьезду было шмат: тры‚ а мо і чатыры сотні чалавек‚ толькі невядома было‚ хто зь іх дэлегаты‚ а хто госьці.

Я тады вучыўся ў Смаленскай Вайсковай Школе Штабной Службы. Школа зьмяшчалася на Паштамскай вуліцы‚ а зьезд адбываўся ў будынку былога Дворянского Собрания‚ які ў той час ужо называўся Дом Культуры.

Читать далее