Актуаліі

Спектакль «Башня Веселуха» как побратим «Translations»

Георгий Воршанский

11 мая 2013 года в Смоленском Камерном театре прошёл очередной спектакль «Башня Веселуха» по одноимённому роману Фёдора Андреевича Эттингера, знаменитого писателя, переводчика и автора множества исторических статей. Спектакль далеко не нов (идёт на сцене уже 11-й год, хотя и с перерывом), однако относится к числу так называемых «провинциальных театральных постановок» так как проходит всего в одном городе, с судьбой которого неразрывно связаны его события.

Читать далее

Беларускі фэномэн Смаленшчыны

Вячаслаў Ракіцкі, Менск

Удзельнічае гісторык Алег Трусаў

 

На пачатку восені 1739 году жонка небагатага памешчыка, уладальніка вёскі Чыжова Духаўшчынскага ўезду, Дар’я Васілеўна, якая чакала дзіцяці, убачыла незвычайны сон – на яе накацілася сонца. Неўзабаве нарадзіўся сын. Жыць яму было наканавана ўсяго крыху болей за 50 гадоў. Але якога жыцьця! Надпіс на шыкоўным пахавальным катафалку паведамляў:

“…найруплівейшы сын Айчыны, далучальнік да Расейскай імпэрыі: Крыму, Тамані, Кубані, заснавальнік і сатваральнік пераможных флётаў на паўднёвых марах, … заснавальнік і сатваральнік многіх гарадоў, апякун навукаў, мастацтваў і гандлю…” І гэта не было перабольшваньнем. Сапраўды, ён з тых людзей, якія складаюць славу і гонар Расеі, Смаленшчыны. Яго імя – князь Грыгорый Аляксандравіч Пацёмкін-Таўрычаскі.

Читать далее

Мой адказ Сяргею Арцюху

Іван Лепешаў, прафесар

Газета «Наша слова» 24 сакавіка гэтага года змясціла ліст С.М. Арцюха пад загалоўкам «Беларуская мова павінна быць дзяржаўнай на Смаленшчыне, Браншчыне і Пскоўшчыне». Я прачытаў гэты ліст і ніяк не змог утрымацца, каб не выказаць катэгарычную нязгоду з, мякка кажучы, несур’ёзнай ініцыятывай аўтара «патрабаваць ад ураду РФ, каб у асобных суб’ектах федэрацыі ў якасці яшчэ адной дзяржаўнай мовы ўвялі беларускую, асабліва на Смаленшчыне, Браншчыне і Пскоўшчыне». У іншых мясцінах аўтарскага артыкула ўпамінаюцца яшчэ і Беласток, Вільня, Дзвінск.

Папершае, нельга, як кажуць, гусей дражніць. Бо гэтыя патрабаванні моўнага характару могуць быць для кіраўніцтва нашай дзяржавы зачэпкай, каб чарговы раз абвінаваціць беларускіх «нацыяналістаў», «апазіцыянераў» у іх нібыта прэтэнзіях, не толькі моўных, але і тэрытарыяльных, да суседніх краін – Расіі, Літвы, Латвіі, Польшчы.

Читать далее

Польская поэма XVII века о великолепии Смоленска

Дариуш Хэмпэрэк

В XV-XVII вв. история Смоленска и Смоленской земли переплеталась с судьбами литовского и польско-литовского государств. С 1405 г. до 1514 г. город находился в границах Великого княжества Литовского, а с 1611 г., после 21 месяца осады королем Сигизмундом III Вазой, был присоединен к Речи Посполитой, что подтвердило перемирие в Дывилине (1619) и мир в Полянове (1634). Смоленщина оставалась в границах польско-литовского государства до 1654 г., то есть 43 года в XVII веке.

Стратегическое значение Смоленска ценили как поляки и литовцы, называя его ‘ключом Москвы’ (clavis Moscuae), так и русины, именуя его ‘ключом Литвы’ (Платонов 1937: 54; Kupisz 2001: 13). На рубеже XVI-XVII веков царь Борис Годунов сделал город над Днепром самой мощной крепостью Московского государ ства. Сигизмунд III, восстановив укрепления Смоленска, построил так называемую Сигизмундовскую крепость, созданную по образцу самой современной модели того времени – голландской. О значении, которое Речь Посполитая придавала Смоленщине, свидетельствует высокое место Смоленского воеводства в парламенте Речи Посполитой: его чиновники занимали в иерархии административных единиц 16-ое место из 36, опережая, к примеру, Мазовецкое воеводство с Варшавой или огромное Минское воеводство.

Читать далее

Почему белорусам на Смоленщине жить хорошо?

Михаил Ефимкин (МК в Смоленске)

«Пока нас не дергают и мы не дергаемся»

 

Только за прошлый год на миграционный учет по месту пребывания на территории Смоленской области поставлены 15529 граждан Республики Беларусь, с частной целью – 4550, с целью осуществления деловой поездки – 130, прибывших на обучение – 959, с целью осуществления трудовой деятельности – 5349.

Остаюсь в Смоленске

В последнее время внимание городской администрации особенно приковано к белорусским рынкам, которые уже многие годы стихийно возникают на Колхозной площади. Однако приграничное положение нашего города способствует тому, что ежедневно множество граждан Белоруссии продолжают приезжать в Смоленск, остаются здесь жить и работать.

Тот факт, что Россия и Белоруссия входят в состав Союзного государства, делает наш город очень привлекательным для жителей братской республики. Ежегодно тысячи молодых белорусов приезжают в Смоленск, учатся здесь, а потом становятся настоящими смолянами.

- Я, как и многие мои друзья, приехал учиться в Смоленск, потом устроился работать музыкантом в оркестр имени Дубровского, который всегда был одним из лучших в России, – рассказывает Владимир. – Потом уезжать не захотелось.

Читать далее

Лявон Цигельников: белорус из оккупированной Брянщины

Среди белорусов Москвы наемало тех, кто родился на современном белорусско-российском пограничье: Смоленщине, Псковщине и Брянщине. С самого детства жителям пограничья прививалась русская идентичность, гордость за славные деяния Петра Великого, и, главное,  мнение о триединстве русского народа.

Не смотря на это,  местные говора, песни, традиции, да и во многом историческая память, до сих пор указывают на белорусское прошлое этих районов Российской Федерации. Местные жители, как и 100 лет тому назад, называют своих восточных соседей «москалями» или «кацапами», а себя – «хохлами».  Причем «хохол» в данном случае не является синонимом украинца. Это тот, кто говорит с фрикативным - г, называет деньги «грошами» и, собственно, ничем не отличается от своих западных братьев из Гомельской области.

Читать далее

Тэрытарыяльны абсяг беларускай народнай мовы – 6

Ніна Баршчэўская

У 2 томе энцыкляпэдыі Ukraine – A Concise Encyclopedia (prepared by Schevchenko Scientific Society, University of Toronto Press,Volume 2, 1971), выдадзенай у Таронце ў 1971 годзе, была зьмегчаная мапа з 1930 году, выкананая В. Кубіёвычам і М. Кулыцкім на ангельскай мове, на якой прыблізна палова сучаснай Берасьцейскай вобласьці з гарадамі Берасьце й Пінск, а таксама паўдзённа-ўсходняя й паўдзённа-заходняя часткі сучаснай Гомельскай вобласьці з гарадамі Старадуб і Тураў далучаныя да Ўкраіны.

Таксама ў гэтым томе зьмешчаная мапа пасяленьня ўкраінскага насельніцтва, зь якой вынікае, што ў паўдзённай палове Берасьцейскай вобласьці амаль 100% насельніцтва гэта ўкраінцы. Абшары навокал Мазыра азначаныя па 75, 90 і 100% украінскага насельніцтва. Пры гэтым не падаюцца ніякія крыніцы, на аснове якіх паказаныя такія працэнты ўкраінскага насельніцтва – адзначае аўтар публікацыі Украінскія прэтэнсыі да Беларусі І. Касяк (у: „Беларуская Думка”, № 34, Нью-Ёрк – Саўт-Рывэр 1989, с. 32-37), які, абапіраючыся на розныя перапісы насельніцтва, прыводзіць лічбовыя даныя пра нацыянальнасьць жыхароў Гомельшчыны й Берасьцейшчыны, зь якіх вынікае, што ўкраінцы ня маюць ніякіх этнаграфічных асноваў дамагацца далучэньня да Ўкраіны вялікіх частак Берасьцейскай і Гомельскай абласьцей.

Читать далее

Беларускі Эльзас і Лятарынгія (Смаленшчына)

Гутарка з Алегам Трусавым

Аўтар і вядучы Сяргей Абламейка

Нядаўна мне давялося прачытаць успаміны віленскага беларускага дзеяча часоў вайны, доктара мэдыцыны Язэпа Малецкага «Пад знакам Пагоні». Выдадзеныя яны ў 1976 годзе ў Таронце беларускім выдавецтвам «Пагоня». Са старонак кнігі паўстаюць страшныя карціны віленскай беларускай трагедыі ў канцы 30-х пачатку 40-х гадоў. Над беларусамі ў беларускай сталіцы зьдзекваліся і палякі, і летувісы, і расейцы, і немцы. І ня толькі зьдзекваліся, але і нішчылі нас, даносілі на нас, і, нават, ужо будучы самі ў падпольлі, адстрэльвалі нашых дзеячоў. Напрыклад, толькі на суседняй Лідчыне за час вайны польскае падпольле забіла 1200 беларусаў. Трагедыя адарванага ад краіны места…

Але там, на беларускім Захадзе, гістарычныя абставіны склаліся так, што як на Віленшчыне, гэтак і на Беласточчыне, існаваў уласна беларускі рух, які так ці іначай бараніў беларусаў і сьведчыў пра іхную прысутнасьць. Там акупанты так ці іначай заўсёды лічыліся і лічацца зь беларусамі.

А што на беларускім Усходзе, падумалася мне, што са Смаленшчынай і Смаленскам? Там ужо цэлыя стагодзьдзі ніхто не бароніць Беларушчыну. Чым гэтае места было для Беларусі і чым яно ёсьць для нас цяпер? Ці закрытае смаленскае пытаньне? І ўвогуле — ці дастаткова ўвагі мы надаем Смаленску, аглядаючыся на сваю гісторыю?

Читать далее

Тэрытарыяльны абсяг беларускай народнай мовы

Ніна Баршчэўская

Першым, хто спрабаваў вызначыць этнаграфічныя межы расьсяленьня беларускага народу, быў А.Ф. Рыттых. У выніку праведзеных ім досьледаў была складзена ды надрукаваная ў 1875 годзе ў Пецярбурзе Этнаграфічная карта эўрапейскае Расеі, дзе першы раз былі зарысаваныя этнаграфічныя межы беларускай нацыянальнай прасторы. На пачатку XX стагодзьдзя Яўхім Карскі апрацаваў Этнаграфічную карту беларускага племені, якая была зьмешчаная ў І томе ягонай працы Беларусы.

Калі ў 1917-1920 гадох – у пару Ўсебеларускага кангрэсу ды тварэньня Беларускае Народнае Рэспублікі – беларускія палітыкі й дзяржаўныя дзеячы сталі перад канкрэтным заданьнем вызначэньня дзяржаўных межаў БНР, яны ў сваёй працы абаперліся на апублікаваныя раней матэрыялы й карты. Надрукаваная ў 1919 годзе Этнаграфічная карта Беларускай Народнай Рэспублікі ў асноўных рысах ахоплівала прастору, зазначаную на картах Рыттыха й Карскага. Ёсьць на ёй некалькі паправак. Найбольш істотная датычыць паўдзённага захаду. У межы Беларусі былі ўключаны Берасьцейшчына й Піншчына – абшары, якія, з увагі на ўкраінскія моўныя ўплывы, пакідаліся па-за беларускай этнаграфічнай прасторай.

Читать далее

Беларуская мова на аддзяленні “рэгіёназнаўства” Бранскага дзяржаўнага універсітэта

Яфімава А.

Перш чым акрэсліць тыя праблемы ў выкладанні беларускай мовы рускамоўным студэнтам, з якімі мы сутыкнуліся, трэба адзначыць, што складае спецыфіку аддзялення “Рэгіёназнаўства” ў Бранскім дзяржаўным універсітэце.

Спецыяльнасць “Рэгіёназнаўства” – адна са спецыяльнасцяў міжнародных сувязяў і міжнародных адносінаў, галоўны сэнс якой – даць сістэмны і комплексны падыход да вывучэння пэўнага рэгіёна свету.

З 2002/2003 навучальнага года ў Бранскім дзяржаўным універсітэце было вырашана вывучаць рэгіён СНД, а ў якасці дэталёвага знаёмства з пэўнай краінай вырашылі спыніцца на Рэспубліцы Беларусь. І калі вывучэнне еўрапейскіх краін як Балгарыя, Германія, Польшча, Францыя і нават Нарвегія – не рэдкасць для гэтай спецыяльнасці ў расійскіх ВНУ, то вывучэнне Беларусі досыць унікальная з’ява. Па сутнасці, акрамя Бранска, нідзе ў Расіі ва універсітэтах комплексна не вывучаецца гісторыя, культура, геаграфія, мова, літаратура, эканоміка і палітычная сістэма Беларусі.

Читать далее